Đột phá chính sách vi mô: Chìa khóa hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số

Tại Diễn đàn “Kích hoạt tăng trưởng: Chính sách vi mô đột phá và mục tiêu hai con số” diễn ra ngày 14/7 do Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới phối hợp tổ chức, các chuyên gia và nhà quản lý hàng đầu đều đồng thuận rằng cải cách thể chế, chính sách thuế, tín dụng, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo phải được xem là những động lực cốt lõi mới cho chặng đường phát triển sắp tới.

Trong bối cảnh Chính phủ kiên định đặt mục tiêu tăng trưởng GDP từ 10% trở lên từ năm 2026 và duy trì tốc độ này cho giai đoạn 2026-2030, yêu cầu hoàn thiện thể chế và khơi thông nguồn lực trở nên vô cùng cấp thiết. Phát biểu khai mạc diễn đàn, GS.TS Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh mục tiêu hai con số không đơn thuần là bài toán về quy mô hay tốc độ, mà đòi hỏi sự chuyển dịch căn bản về chất lượng thể chế, năng suất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Nhiều năm qua, chúng ta chủ yếu tập trung vào ổn định vĩ mô và kiểm soát lạm phát  vốn chỉ là điều kiện cần. Để bứt phá, nền kinh tế phải dựa trên nền tảng năng lực tăng trưởng thực tế được tạo ra từ chính từng doanh nghiệp, ngành nghề và địa phương. Thực tế cho thấy nền kinh tế khó có thể tăng tốc nếu doanh nghiệp vẫn bị bủa vây bởi các thủ tục hành chính rườm rà, dòng vốn khó tiếp cận các dự án năng suất cao hay tài nguyên đất đai, dữ liệu chưa được tối ưu hóa.

Để khắc phục các rào cản này, GS.TS Lê Văn Lợi đề xuất chuyển mạnh trọng tâm sang cải cách vi mô mang tính đột phá, cụ thể là xây dựng các cơ chế khuyến khích nghiên cứu và phát triển (R&D), tín dụng dựa trên năng lực và triển vọng kinh doanh thay vì tài sản thế chấp, đồng thời triển khai khung pháp lý thử nghiệm (sandbox) cho các mô hình kinh tế mới. Lộ trình này đòi hỏi các cơ quan quản lý chuyển hẳn từ tư duy kiểm soát sang kiến tạo phát triển, áp dụng chính sách có trọng tâm thay vì cào bằng và đặc biệt coi trọng hiệu quả thực thi. Đồng quan điểm, PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương phân tích thêm rằng, dư địa của các chính sách vĩ mô truyền thống như nới lỏng tiền tệ hay kích cầu tài khóa diện rộng đang ngày càng hẹp lại. Động lực tăng trưởng mới buộc phải đến từ việc tháo gỡ trực tiếp các "điểm nghẽn" vi mô ở cấp độ doanh nghiệp, giải quyết triệt để các nghịch lý như doanh nghiệp khát vốn nhưng khó hấp thụ, hay tốc độ chuyển đổi số nhanh hơn sự hoàn thiện của khung pháp lý.

Đi sâu vào các nhóm giải pháp thực tế, TS Phạm Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới nhận định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp sẽ quyết định khả năng đón đầu làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu. Do đó, môi trường kinh doanh phải thực sự thông thoáng để giảm thiểu chi phí tuân thủ, giúp doanh nghiệp tự tin mở rộng đầu tư và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Dưới góc độ tài khóa, ông Nguyễn Văn Phụng, nguyên Vụ trưởng Vụ Quản lý thuế doanh nghiệp lớn (Bộ Tài chính) kiến nghị chính sách thuế phải là bệ đỡ thúc đẩy phát triển thay vì chỉ là công cụ thu ngân sách. Thuế cần được thiết kế có trọng tâm, có thời hạn rõ ràng để khuyến khích hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nâng cao năng suất của khu vực tư nhân.

Bên cạnh đó, việc khơi thông dòng vốn cũng đòi hỏi những thay đổi mang tính cách mạng. PGS.TS Phạm Thị Hoàng Anh, Phó Giám đốc Thường trực Học viện Ngân hàng đề xuất ngành ngân hàng cần chuyển đổi tư duy cấp tín dụng từ dựa vào tài sản bảo đảm sang đánh giá hiệu quả thực tế và triển vọng của dự án. Việc đa dạng hóa các sản phẩm tài chính linh hoạt sẽ mở ra cơ hội tiếp cận vốn lớn hơn cho khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp công nghệ cao và các dự án đổi mới sáng tạo  những khu vực trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng cao cho nền kinh tế. Tổng hợp các ý kiến tại diễn đàn chỉ ra rằng, việc xây dựng các mô hình kinh tế thế hệ mới hay các trung tâm tài chính quốc tế chỉ thực sự phát huy vai trò động lực tăng trưởng khi và chỉ khi đi kèm với một hệ thống thể chế vượt trội, cơ chế quản trị hiện đại và một môi trường đầu tư có sức cạnh tranh sòng phẳng ở quy mô toàn cầu.