An ninh năng lượng: Nền tảng tự chủ để kinh tế bứt phá giai đoạn 2026–2030

Với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”, diễn đàn do Báo Công Thương chủ trì, phối hợp cùng các đơn vị thuộc Bộ, Viện Năng lượng và các tập đoàn ngành năng lượng tổ chức. Sự kiện thu hút gần 500 đại biểu là đại diện cơ quan quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và các tổ chức quốc tế.

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn khẳng định năng lượng phải đi trước một bước vì tự chủ năng lượng chính là nền tảng của tự chủ kinh tế. Nhiệm vụ trọng tâm không chỉ là bảo đảm đủ điện, nhiên liệu mà còn phải nâng cao khả năng thích ứng của hệ thống trước những biến động phức tạp của thị trường toàn cầu.

Theo Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026, thị trường năng lượng thế giới năm 2026 trải qua nhiều biến động lớn khi Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng, đẩy giá dầu Brent có lúc lên mức 118,35 USD/thùng. Bên cạnh đó, thời tiết nắng nóng lịch sử và hiện tượng El Niño đã khiến sản lượng thủy điện cả năm của Việt Nam dự kiến giảm khoảng 18,5 tỷ kWh so với năm 2025. Trong bối cảnh khảo sát trên 177 quốc gia ghi nhận đến ngày 9/11/2026 có 102 nước gặp khó khăn về năng lượng và chỉ 13 quốc gia duy trì trạng thái ổn định, việc Việt Nam giữ vững an ninh năng lượng là một kết quả nổi bật.

Năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu của Việt Nam ước đạt 356,2 tỷ kWh, tăng 10,3% so với năm 2025. Dù công suất cực đại toàn hệ thống đạt kỷ lục 57.537 MW vào ngày 24/6 (riêng miền Bắc đạt 30.248 MW), cả nước vẫn không phải thực hiện cắt điện luân phiên nhờ công tác chuẩn bị từ sớm, chủ động tích nước và hoàn thành bảo dưỡng các tổ máy. Ở lĩnh vực xăng dầu, hai nhà máy lọc dầu trong nước sản xuất khoảng 12,1 triệu tấn trong chín tháng đầu năm. Nguồn cung dầu thô được mở rộng từ 1 lên hơn 10 loại, giúp thị trường trong nước ổn định mà không cần trưng dụng nguồn dự trữ quốc gia.

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, báo cáo nhận định áp lực cung ứng điện sẽ tiếp tục gia tăng trong các năm 2027 và 2028 khi phụ tải tăng khoảng 10%/năm nhưng một số nguồn điện nền mới chưa kịp vận hành. Riêng công suất cực đại tại miền Bắc năm 2027 dự báo có thể đạt từ 32.693 đến 34.865 MW.

Trước tình hình này, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng yêu cầu tuyệt đối không để thiếu điện trong mọi tình huống. Các dự án nguồn và lưới điện trọng điểm năm 2027 phải được hoàn thành đúng tiến độ. Đồng thời, Bộ Công Thương sẽ tăng cường quản lý phụ tải, phát triển điện mặt trời mái nhà, hệ thống pin lưu trữ, phấn đấu giảm tối thiểu 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc trong năm 2027.

Về nguồn lực đầu tư, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) dự kiến nhu cầu vốn giai đoạn 2026-2030 khoảng 830.000 tỷ đồng. Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam đặt mục tiêu gia tăng trữ lượng 15-20 triệu tấn quy dầu/năm và đưa 20 mỏ, công trình vào khai thác. Đối với năng lượng tái tạo, tiềm năng điện gió ngoài khơi ước đạt 600.000 MW nhưng cần tháo gỡ vướng mắc về cơ chế giá, hợp đồng PPA và truyền tải. Theo TS. Cấn Văn Lực, nhu cầu vốn toàn ngành năng lượng giai đoạn 2026-2030 lên tới 77 tỷ USD, trong khi dư nợ tín dụng cho năng lượng tái tạo tính đến tháng 6/2026 mới đạt gần 300.000 tỷ đồng (khoảng 1,5% tổng dư nợ).

Kết luận diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nêu rõ 5 nhóm nhiệm vụ trọng tâm của Bộ Công Thương thời gian tới bao gồm: hoàn thiện thể chế; bảo đảm cung ứng điện 2027-2030; nâng cao tự chủ nguồn cung nhiên liệu; điều hành dựa trên dữ liệu; và thúc đẩy chuyển dịch năng lượng gắn với tiết kiệm, tự chủ công nghệ. Trong đó, tiết kiệm năng lượng được xác định là giải pháp nhanh và tối ưu chi phí, hướng tới mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ toàn quốc trong năm 2026.

Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam sẽ được xuất bản thường niên bằng song ngữ. Các khuyến nghị tại diễn đàn sẽ được tổng hợp thành chương trình hành động cụ thể và công khai kết quả thực hiện tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2027.