Những con số được công bố cho thấy bức tranh đáng lo về tình trạng bệnh tật, dinh dưỡng và lối sống của nhóm dân số đang tăng nhanh này, đặt ra công thức lớn cho hệ thống y tế trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa sâu.
Hội thảo với chủ đề “Thực trạng dinh dưỡng, sức khỏe người cao tuổi ở một số thành phố lớn và đề xuất một số giải pháp” do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam phối hợp cùng Tổng hội Y học Việt Nam tổ chức, dưới chủ đề của PGS.TS Nguyễn Thị Xuyên, Chủ tịch Tổng hội Y học Việt Nam. Sự kiện thu hút sự tham dự của nhiều giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ và các nhà nghiên cứu, cùng đặt tâm trí vào công việc tìm lời giải cho câu hỏi làm thế nào để hệ thống y tế thích kết quả với tốc độ già hóa dân số đang diễn ra nhanh chưa từng có.
Tâm điểm của hội thảo là báo cáo nghiên cứu mới nhất do Viện Y học ứng dụng Việt Nam thực hiện trong năm 2025 tại Hà Nội và TP.HCM. Kết quả khảo sát một lần nữa cho thấy nghịch lý trong sức khỏe người cao tuổi đô thị: thu nhập và thiết bị sống ngày càng nâng cao nhưng tình trạng bệnh tật vẫn gia tăng. Số liệu gây chú ý nhất có tới 87,7% người khảo sát cao tuổi đang mắc ít nhất một bệnh mạn tính, trong đó phần lớn “sống chung” với bệnh hai bệnh trở lên. Các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và bệnh khớp xương tiếp tục sử dụng tỉ lệ cao, phản xạ nhẹ ngày nặng càng lớn lên hệ thống y tế và chất lượng sống của người già.
Song với đó, tình trạng cân béo phì tăng tốc nhanh chóng. Tỷ lệ béo phì ở người cao tuổi tại hai thành phố được khảo sát đã tăng lên tới 33,2%, con số được các chuyên gia mô tả là “báo động đỏ”. Theo phân tích của nhóm nghiên cứu, nguyên nhân không chỉ nằm ở dư thừa năng lượng mà còn tạo ra chất lượng dinh dưỡng thiếu cân bằng. Dữ liệu cho thấy chỉ 25% số người cao tuổi ăn đủ 5 nhóm thực phẩm thiết yếu mỗi ngày. Đáng chú ý, thực phẩm giàu canxi và protein có giá trị sinh học cao như sữa và các chế phẩm từ sữa chỉ được khoảng 40% số người khảo sát sử dụng thường xuyên, trong khi đây là nhóm thực phẩm đóng vai trò thì chốt trong phòng nghiền đá và suy giảm khối cơ ở người lớn tuổi.
Ngược lại, thói quen ăn uống rẻ lành vẫn phổ biến. Tỷ lệ tiêu thực thực phẩm chứa nhiều muối, dầu mỡ và đường đơn ở mức 40-60% tiếp tục là tác nhân âm thầm làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch, tiểu đường và các rối loạn chuyển hóa. Theo các chuyên gia, đây là vòng luẩn cứng khó mở khóa nếu không có giải pháp can cứng và mạnh đồng bộ, bởi thói quen ăn mặn và ăn ngọt đã ăn sâu vào nếp sống của nhiều gia đình đô thị.
Đánh giá về công chăm sóc sức khỏe thời gian qua, nhiều đại biểu cho rằng ngành y tế đã có những bước tiến tích cực, đặc biệt là trong việc phát triển hoạt động khám phá sức khỏe định kỳ và quản lý bệnh mạn tính tại tuyến cơ sở. Các chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe cũng được phát triển thường xuyên hơn. Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định hiệu quả thực tế vẫn chưa xứng đáng với nỗ lực bỏ ra. Tại nhiều địa phương, hoạt động chăm sóc sức khỏe người cao tuổi vẫn còn mang tính manh mún, thiếu tính liên tục và chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu ngày càng đa dạng của nhóm dân số này.
Từ những phân tích thực tiễn, hội thảo đã đưa ra nhiều nhóm giải pháp chiến lược. Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống văn bản pháp lý và hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, nỗ lực tạo ra sự thống nhất trong việc phát triển khai từ trung tâm đến địa phương. Nhiều chuyên gia nhấn mạnh tình trạng “trên nóng dưới lạnh” hoặc mỗi nơi thực hiện một phong cách làm giảm hiệu quả của các chương trình chăm sóc dài hạn.
Giải pháp tiếp theo là củng cố và phát triển hệ thống y tế lão khoa theo hướng đa tầng. Mô hình này đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ giữa các bệnh viện tuyến trung ương, tuyến tỉnh, trạm y tế xã/phường và hệ thống y tế tư nhân. Đặc biệt, vai trò của các Trung tâm kiểm soát bệnh tật (CDC) cần được phát huy mạnh mẽ hơn trong công tác dự phòng bệnh không lây lan nhiễm trùng và quản lý sức khỏe cộng đồng.
Nguồn nhân lực y tế cũng là vấn đề được đặt lên hàng đầu. Kiến nghị chuyên sâu đưa ra nội dung chăm sóc sức khỏe người cao tuổi vào chương trình đào tạo chính quy của các trường y, đồng thời mở rộng các khóa huấn luyện ngắn hạn cho đội ngũ điều dưỡng, bác sĩ và nhân viên công tác xã hội. Sự phối hợp liên ngành giữa y tế, xã hội sinh học và nghiên cứu nghiên cứu được xem là cần thiết để hình thành nên chính sách chăm sóc toàn diện.
Bên cạnh đó, các đại biểu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc làm cơ sở vật chất đầu tiên cho cơ sở y tế, đặc biệt là trạm y tế xã/phường. Đây sẽ là nơi thực hiện vai trò giám sát, quản lý liên tục tình trạng sức khỏe của người cao tuổi, từ đó giảm tải cho bệnh viện tuyến trên và tạo nền tảng chăm sóc bền vững.
Kết thúc hội thảo, các chuyên gia nhất quan điểm rằng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chỉ là trách nhiệm của ngành mà đòi hỏi sự chung tay của toàn xã hội. Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh chóng, những giải pháp được đưa ra không chỉ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống cho người cao tuổi ngày nay mà còn đặt nền móng cho một hệ thống chăm sóc bền vững cho tương lai.
