Đây là thông điệp xuyên suốt tại Diễn đàn “Xây dựng thị trường năng lượng cạnh tranh, minh bạch: Thách thức và cơ hội cho doanh nghiệp”, diễn ra chiều 18/12 tại Hà Nội với sự tham gia của các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện cộng đồng doanh nghiệp.
Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ví năng lượng là “hạ tầng của hạ tầng”, đóng vai trò mở đường và bảo đảm vận hành thông suốt cho toàn bộ nền kinh tế. Ông dẫn chứng Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, khẳng định yêu cầu tất yếu trong việc áp dụng giá thị trường đối với mọi loại hình năng lượng. Tuy nhiên, thực tế ngành năng lượng vẫn đối mặt với nhiều rào cản như mất cân đối cung – cầu, khung pháp lý chưa hoàn chỉnh và giá năng lượng chưa phản ánh đầy đủ chi phí đầu vào. Do đó, việc tái cơ cấu ngành, phát huy vai trò chủ lực của doanh nghiệp Nhà nước bên cạnh việc mở rộng không gian cho khu vực tư nhân trở thành yêu cầu cấp thiết.
Dưới góc nhìn lập pháp, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường, nhấn mạnh nhu cầu điện trong giai đoạn 2026-2030 có thể tăng mạnh từ 12-15%/năm do sự bùng nổ của kinh tế số và trí tuệ nhân tạo. Ông Huân chỉ ra sự chồng chéo giữa các bộ luật hiện hành đang gây khó khăn cho đầu tư và đề xuất cần sửa đổi toàn diện Luật Điện lực. Trong đó, trọng tâm là xác lập đầy đủ thị trường bán buôn, bán lẻ điện cạnh tranh; tách bạch rõ ràng các khâu phát điện, truyền tải và phân phối, đồng thời hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA). Bổ sung cho lộ trình này, ông Hồ Đình Thám, Cố vấn thường trú về thị trường điện thuộc Cục Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết mục tiêu đến năm 2026 sẽ hình thành thị trường bán buôn hoàn chỉnh và triển khai thị trường bán lẻ vào đầu năm 2027 nhằm trao quyền lựa chọn cho người tiêu dùng.
Về phía các đơn vị cung ứng, ông Nguyễn Quốc Dũng, Trưởng ban Kinh doanh và mua bán điện EVN, khẳng định đơn vị sẽ tập trung đầu tư các nguồn điện lớn như LNG, điện gió ngoài khơi và điện hạt nhân để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý việc thiết kế thị trường bán lẻ cần sự thận trọng, chỉ triển khai khi đáp ứng đủ điều kiện về dự phòng nguồn và lưới để tránh rủi ro thiếu điện. Đồng quan điểm về tính thị trường, TS Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, cho rằng Nhà nước nên đóng vai trò kiến tạo, tránh can thiệp hành chính vào giá để giá năng lượng phản ánh đúng quan hệ cung - cầu, từ đó tạo nền tảng thu hút dòng vốn quốc tế.
Tiếp nối các giải pháp kỹ thuật, TS Trịnh Quốc Vinh, đại diện Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, chỉ ra sự chuyển dịch trong tư duy phát triển theo hướng xanh hóa. Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, Việt Nam sẽ đẩy mạnh công suất lưu trữ điện (BESS) và xác định điện hạt nhân là trụ cột nguồn điện nền để đạt mục tiêu Net Zero. Ông Vinh nhấn mạnh rằng "không thể có năng lượng xanh giá rẻ nếu thiếu bộ đệm an toàn", đồng thời đề xuất giai đoạn 2026-2030 cần tập trung vào ba trọng tâm: thí điểm hợp tác công - tư (PPP) cho lưới điện, nâng cấp năng lực quản trị doanh nghiệp và chuẩn hóa các hợp đồng mua bán điện theo chuẩn quốc tế.
Kết luận diễn đàn, Phó Chủ tịch VCCI Hoàng Quang Phòng khẳng định các ý kiến đóng góp sẽ được tổng hợp để báo cáo cơ quan có thẩm quyền, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế. Việc sớm hình thành một thị trường năng lượng minh bạch không chỉ giúp ổn định kinh tế vĩ mô mà còn nâng cao sức hấp dẫn của môi trường đầu tư Việt Nam đối với các nhà đầu tư nước ngoài trong kỷ nguyên tăng trưởng mới.
